Przegląd i systematyzacja kryteriów środowiskowych stosowanych w wielokryterialnej ocenie wariantów inwestycji liniowych w Polsce
(Open Access)
DOI: 10.15199/33.2026.08.10
citation/cytuj: Ołdakowska E. Review and systematization of environmental criteria used in the multi-criteria assessment of linear infrastructure investment options in Poland. Materiały Budowlane. 2026. Volume 648. Issue 08. Pages 80-86. DOI: 10.15199/33.2026.08.10
- Abstract / Streszczenie
- Keywords / Słowa kluczowe
- Literature
- Afiliation
- Corresponding Author
- Open Access
Multi-criteria analyses constitute an effective tool supporting the decision-making process under conditions of complexity and multidimensionality of problems related to the implementation of road investments. The lack of uniform guidelines concerning their application results in considerable flexibility in the selection of criteria, sub-criteria, and the weights of their influence. The article focuses on the analysis of environmental criteria used in exemplary project documentation concerning the construction of bypasses and expressways in Poland. As a result of the conducted assessment, it was found that the most frequently occurring criteria concern the continuity and fragmentation of the natural environment, in particular Natura 2000 areas.
Analizy wielokryterialne stanowią efektywne narzędzie wspomagające proces decyzyjny w warunkach złożoności i wielowymiarowości problemów związanych z realizacją inwestycji drogowych. Brak jednolitych wytycznych dotyczących ich stosowania wpływa na dużą elastyczność w doborze kryteriów, podkryteriów oraz wag ich oddziaływania. W artykule skoncentrowano się na analizie kryteriów środowiskowych wykorzystywanych w przykładowych dokumentacjach projektowych, dotyczących budowy obwodnic i dróg ekspresowych na terenie Polski. W wyniku przeprowadzonej oceny stwierdzono, że najczęściej występujące kryteria dotyczą ciągłości i fragmentacji środowiska przyrodniczego, w szczególności obszarów Natura 2000.
Analizy wielokryterialne stanowią efektywne narzędzie wspomagające proces decyzyjny w warunkach złożoności i wielowymiarowości problemów związanych z realizacją inwestycji drogowych. Brak jednolitych wytycznych dotyczących ich stosowania wpływa na dużą elastyczność w doborze kryteriów, podkryteriów oraz wag ich oddziaływania. W artykule skoncentrowano się na analizie kryteriów środowiskowych wykorzystywanych w przykładowych dokumentacjach projektowych, dotyczących budowy obwodnic i dróg ekspresowych na terenie Polski. W wyniku przeprowadzonej oceny stwierdzono, że najczęściej występujące kryteria dotyczą ciągłości i fragmentacji środowiska przyrodniczego, w szczególności obszarów Natura 2000.
multi-criteria analysis; environmental criterions; subcriteria.
analiza wielokryterialna; kryterium środowiskowe; podkryteria.
analiza wielokryterialna; kryterium środowiskowe; podkryteria.
- Czech A, Lewczuk J, Ustinovichius L, Kontrimovičius R. Multi-criteria assessment of transport sustainability in chosen european union countries: a dynamic approach. Sustainability, 2022, 14, 8770; https://doi.org/10.3390/ su14148770
- Keseru I, Coosemans T, Macharis C. Stakeholders’ preferences for the future of transport in Europe: Participatory evaluation of scenarios combining scenario planning and the multi-actor multi-criteria analysis. Futures, 2021, 127, 102690; 10.1016/j.futures.2020.102690
- Huang H, Heuninckx S, Macharis C. 20 Years Review of the Multi Actor Multi Criteria Analysis (MAMCA) Framework: A Proposition of a Systematic Guideline, Annals of Operations Research, 2024, 343, 313 – 348; https:// doi.org/10.1007/s10479-024-06357-y
- Hasan U, Whyte A, AlJassmi H. A multi-criteria decision-making framework for sustainable road transport systems: Integrating stakeholder-cost-environment- energy for a highway case study in United Arab Emirates. Journal of Cleaner Production, 2024, 450, 141831; 10.1016/j.jclepro.2024.141831
- Akpan U, Morimoto R. An application of Multi-Attribute Utility Theory (MAUT) to the prioritization of rural roads to improve rural accessibility in Nigeria. Socio-Economic Planning Sciences, 2022, 82 (PB), 101256. https:// doi.org/10.1016/j.seps.2022.101256
- Nugraha MA, Muhidong J, Soma A. Multi-Criteria Decision-Making In Road Maintenance: An AHP-GIS Approach. AS Muhammad Arif Nugraha, Junaedi Muhidong. International Journal of the Analytic Hierarchy Process, 2025, 17 (3). https://doi.org/10.13033/ijahp.v17i3.1307
- Barić D, Zeljko L. Multi-Criteria Decision-Making on Road Transport Vehicles by the AHP Method. Archives of Automotive Engineering, 2021, 94, 17-26. 10.14669/AM.VOL94.ART2.
- Tsigdinos T, Vlastos T. Exploring ways to determine an alternative strategic road network in a metropolitan city: A multi-criteria analysis approach. IATSS Research, 2020, 45 (1), 102 – 115; 10.1016/j.iatssr.2020.06.002
- Więckowski J, Sałabun W, Kizielewicz B. Recent Advances in Multi-Criteria Decision Analysis: A Comprehensive Review of Applications and Trends, International Journal of Knowledge-Based and Intelligent Engineering Systems, 2023, 27 (4), 367–393; DOI:10.3233/KES-230487
- Jiang F, Li J, Ma L. Sustainable Urban Road Planning under the Digital Twin-MCDM-GIS Framework Considering Multidisciplinary Factors, Journal of Cleaner Production, 2024, 469, 143097; 10.1016/j.jclepro.2024.143097
- Liu C, Wang Q, Cao Z. An intelligent optimization method for highway route selection based on comprehensive weight and TOPSIS, PLOS ONE, 2022, 17 (2), e0262588; 10.1371/journal.pone.0262588
- Macharis C, Bernardini A. Reviewing the use of Multi-Criteria Decision Analysis for the evaluation of transport projects: Time for a multi-actor approach, Transport Policy, 2015, 37, 33–43; https://doi.org/10.1016/j.tranpol. 2014.11.002
- Bošnjak A, Jajac N. Determining Priorities in Infrastructure Management Using MCDA, Sustainability, 2023, 15(20), 14953; https://doi.org/10.3390/ su152014953
- Shoaei A, Sousa V, Cruz CO. Scaling challenges in multi-criteria decision analysis in infrastructure investment, European Transport Research Review, 2026, 18, 19; https://doi.org/10.1186/s12544-026-00776-7
- Dean M. Multi-criteria analysis. Chapter 6 in Mouter. N. (ed.) Appraisal Methods. Series: Advances in Transport Policy and Planning, Elsevier, 2020, 6 DOI:10.1016/bs.atpp.2020.07.001
- Dean MA. Practical Guide to Multi-Criteria Analysis Dr Marco Dean Bartlett School of Planning, University College London, 2022; DOI:10.13140/ RG.2.2.15007.02722
- Mouter N. New Methods, Reflections and Application Domains in Transport Appraisal. Advances in Transport Policy and Planning 2021, 7. Academic Press. https://www.elsevier.com/books/newmethods-reflections-and-application- domains-in-transport-appraisal/mouter/978-0-323-85559-4
- Kalyviotis N. Life Cycle Assessment Tools for Road Design: Analysing Linearity Assumptions, Proceedings of the Institution of Civil Engineers – Engineering Sustainability, 2025, 178 (5): 358–368; https://doi.org/10.1680/ jensu.24.00038
- Meng Y, Quan Z, Chen K, Li B, Qing G, Liu Z. Research on optimization of motorway route design scheme in mountain areas based on entropy weight-topsis model. Civil Engineering Journal, 2024, 33, 2; https://doi. org/10.14311/CEJ.2024.02.0015
- Antoniou F, Tsavlidou E. Ranking Public Infrastructure Project Success Using Multi-Criteria Analysis, Buildings 2025, 15(16), 2807; https://doi. org/10.3390/buildings15162807
- Manzolli JA, Yu J, Miranda-Moreno L. Synthetic Multi-Criteria Decision Analysis (S-MCDA): A New Framework for Participatory Transportation Planning, Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 2025, 31; https://doi.org/10.1016/j.trip.2025.101463.
- Vijayakumar A, Mahmood MN, Gurmu A, Kamardeen I, Alam S. Social Sustainability Assessment of Road Infrastructure: A Systematic Literature Review, Quality & Quantity, 2024, 58 (2), 1039–1069; DOI:10.1007/ s11135-023-01683-y
dr inż. Ewa Ołdakowska, Politechnika Białostocka, Wydział Budownictwa i Nauk o Środowisku
ORCID: 0000-0002-5437-2470
ORCID: 0000-0002-5437-2470
dr inż. Ewa Ołdakowska, Politechnika Białostocka, Wydział Budownictwa i Nauk o Środowisku
ORCID: 0000-0002-5437-2470
Correspondence address: e.oldakowska@pb.edu.pl
Received: 16.03.2026 / Artykuł wpłynął do redakcji: 16.03.2026 r.
Revised: 04.05.2026 / Otrzymano poprawiony po recenzjach: 04.05.2026 r.
Published: 19.08.2026 / Opublikowano: 19.08.2026 r.
